Özet
Emek ve yapay zeka ile ilgili bir şeyler oluyor. Olayın gerçekten tarihsel açıdan yenilikçi olup olmadığına bakılmaksızın, yapay zeka ve etkileri hakkında yapılan birçok iddia bu yeniliği öne sürer ve bu yeniliğin bir yönünün derin ekonomik, sosyopolitik veya hatta tür düzeyinde krizlere yol açacağını iddia eder. ILWCH'nin bu sayısındaki yapay zeka ve emek özel bölümü, bu iddiaları sindirmek ve karşı iddialar sunmak için kaynaklar sunar. Sayı, olup bitenlerin ve bunun ne anlama geldiğinin daha yararlı tasvirlerini sunmayı ve araştırma için yeni yönler açmayı amaçlamaktadır.
ILWCH'nin bu özel bölümü altı makaleden oluşmaktadır. Dördü, ABD, Avrupa ve Asya’daki yarı iletken endüstrisinin emek rejimlerindeki hem süreklilikleri hem de yenilikleri ortaya koymaktadır. (Silikon Vadisi, nedenleri ileride açıklığa kavuşacağı üzere şu anda daha küresel emek havuzlarına geçmiştir.) Son iki makale ise dijital insan emeği tarihlerine katkıda bulunur.
Yarı iletken sermayesinin tarihine odaklanmak, bu sermayenin günümüzdeki "yapay zeka" sektörünün mümkün olmasını sağlayan—ideolojik, maddi (örneğin tedarik zincirleri), hukuki (örneğin ticaret rejimleri) ve kurumsal (örneğin endüstriyel politika ve devlet desteği, sanayideki emek uygulamaları)—zeminlerin sürülmesindeki merkezi rolüne işaret etmektedir. Yarı iletken endüstrisi, 1980'ler ve 1990'larda iki hükümet vizyonu arasında gelişen dramda eşsiz bir önem taşıyordu: yeni sağ ve Atari Demokratları gibi yüksek teknoloji liderliğinde kalkınmada devletin merkezi rolü olduğuna inanan grupları içeren yaygın bir koalisyon. Reagan'ın seçildiği dönemde, Soğuk Savaş güvenlik devleti ve buna bağlı bilimsel hükümet yeniden inşa edilmeliydi. Doğru veya yanlış olsa da, siyasi, akademik ve endüstri elitleri yarı iletken endüstrisinin hem ABD sivil ekonomik hem de askeri çıkarlarının geleceği için hayati olduğunu gördüler.
Bu bağlamda, yarı iletken endüstrisi, pazar payındaki düşüşlere karşı erken 1980'lerde Washington'a Japon rekabeti hakkında bir şeyler yapılması için güçlü bir şekilde lobi yaptı. Bu süreçte, müttefik olan Japonya'ya yönelik önemli ve benzeri görülmemiş bir düşmanlık içeren politik bir yanıt ürettiler (örneğin, tamamen yeni bir ticaret politikası).Ayaknotu 6 Daha da önemlisi, bu paniğin yarattığı sahne ve kaldıraç, Reagan yönetimi sırasında teknolojiyi seven koalisyonun Yeni Sağ'a karşı birkaç zafer kazanmasını sağladı.Ayaknotu 7 Bu grup, yeni hükümet teorilerine uygun olarak yeni kurumlar kurdu ve mevcut olanları dönüştürdü. Yarı iletken endüstrisinin yaşadığı zorluklar, sonraki iki başkanlık döneminde siyaseti—özellikle endüstriyel politika tartışmasını—domine etti. Clinton yönetimi teknolojik seçmen grubunu mükemmel bir şekilde temsil etti ve devlet dönüşümünün büyük vizyonlarıyla iktidara geldi. Tekrar olarak, yarı iletken endüstrisi devasa bir rol oynadı: ABD şirketlerinin öne çıkışının (özellikle Intel'in) çok kamuoyu önünde ve çok alkışlanan geri dönüşü, bu kalkınma modelinin başarısını onayladı ve bunun yayılmasını diğer teknolojik ve teknoloji dışı alanlara teşvik etti. Bu başarı, 1995'te Yeni Sağ temsilcisi Newt Gingrich'in zaferine rağmen, büyük ölçüde teknoloji koalisyonunun lobisi yaptığı yönetim teorisini meşrulaştırdı ve yeni yüksek teknoloji korporatist askeri Keynesyen devleti istikrara kavuşturdu.
Yarı iletken modelinin önemli bir kısmı, işgücü yaklaşımıydı—bu yaklaşım, Reagan'dan Clinton'a kadar olan yönetimler tarafından maddi olarak desteklenmişti.Ayaknotu 8 Sektör, serbest olmayan, yarı-serbest ve aşırı hareketli işgücü düzenlemelerinin formlarını denedi.Ayaknotu 9 Bunlar, tekstil sektörü ile birlikte offshoring konusunda ilk denemeleri yapanlardandı. Bu tarihe yönelik dört katkımız iki çift halinde sunulmaktadır—ilk çift serbest olmayan işgücünün kullanımını incelerken ikinci çift sendikal aktiviteyi incelemektedir. Her iki çiftte de biri 1970'lerdeki işgücüne daha fazla odaklanırken diğeri daha sonradaki gelişmelere bakmaktadır.
Ella Coon'un "Progressive Corrections: Digital Electronics, Carceral Labor, and Liberal Reform in the 1970s" adlı makalesi ve Davide Blotta'nın "From Indenture to Electronics: Brokered Labour Regimes in Johor, Malaysia" başlıklı yazısı, yarı iletken iş rejimlerinin çok daha eski serbest olmayan veya yarı-serbest iş geleneklerine dayanma biçimlerini detaylandırır. Coon'un makalesi, hapishane emeğinde somutlaşan 13. Anayasa Değişikliği’ndeki kötü şöhretli hukuki boşluğun kullanımına ilişkin geniş literatüre katkıda bulunur.Ayaknotu 10 Bu, Coon'un gösterdiği gibi 1970'lerde başlayan iki partinin desteklediği bir çabaydı. New Deal döneminde hapis işçiliğinin özel kullanımına yasak getirilmişti. Coon'un detaylandırdığı üzere, 1973'te Minnesota, giderek büyüyen eyalet ve belediye bütçeleriyle başa çıkmak için özel sanayinin hapishane tesislerini kullanmak üzere hapishanelere ödeme yapmasına izin veren ilk eyalet oldu. Federal hükümet, özel hapis işçiliğini 1979'da yasal hale getirdi. 1980'ler boyunca Minnesota'da yer alan ve önemli bir yarı iletken firması olan Control Data Corporation (CDC), bu dönüşümde merkezi bir rol oynadı. Mahkum nüfuslarında ucuz iş gücü fırsatı gördüler. Bu, elektronik üretimine uygunluk açısından mahkumların sınıflandırılması ve elektroniğin hapis koşullarına iyi uyum sağlayan "hafif sanayi" olarak savunulmasıyla ilgilidir. Savunucular tarafından övülen ilerici vizyon, mahkumların geleceğin endüstrilerinde çalışmak üzere "eğitilmesinin", onların ıslahına ve sonunda topluma yeniden uyum sağlamalarına yardımcı olacağıydı. Hapis nüfusu 1980'ler ve 1990'lar boyunca patladığında, CDC'nin CEO'su William Morris bu vizyonu federal politika yapımına taşıdı ve mevcut hapis işçiliği uygulamalarını şekillendirdi.
Blotta, Malezya'daki sömürge döneminin borçla bağlı sözleşmeli emek mirasını takip ederek çip paketlemede yer alan göçmen işçi havuzlarını incelemektedir. Çip paketlemesi artık büyük ölçüde Güneydoğu Asya'da yapılmaktadır; ancak Biden'in CHIPS Yasası, bu kapasitenin bir kısmını ABD’ye geri taşımayı hedeflemiştir. Bu alan, günümüz yarı iletken üretim sürecinin emek yoğunluğu daha yüksek kısımlarından biri olarak özellikle ilginçtir. Blotta'nın iddiasına göre, sermaye, bu işgücü maliyetlerini düşük tutmak için eski sömürge dönemi borçla bağlı sözleşmeli emek sistemlerinin modern versiyonlarını kullanmaktadır. Bu düzenlemeler, işçileri bağlamak için "borç, belgelere el koyma, sponsorluğa dayalı ikamet ve yurt denetimi" yöntemlerini kullanır. Bu metinde öne çıkarılan özellikle ilginç bir nokta, yapay zeka üretimindeki toplumsal yeniden üretimin yalnızca bilgi emeğine özgü olmadığı ve imalat sermayesi için engeller yaratabileceğidir.
Daha sonra gelen Silicon Vadisi şirketleri, yarı iletken endüstrisinin bu alanda öncülük ettiği uygulamaları ve altyapıları üzerine inşa ettiler; örneğin yapay zeka şirketlerine etiketleme işçileri sağlayan yükleniciler bunlardır. Mültecilerin veya diğer işçi havuzlarının aşırı zorluklar içinde sömürüldüğü iyi belgelenmiştir.Dipnot 11 Hapishane iş gücünün kullanımının daha fazla araştırılması değerlidir. Son raporlamalar, yapay zeka şirketlerinin biyometrik veri toplama olarak emeğe el koymayı çerçeveleyerek aslında ücret ödemeden hapishane iş gücü kullandığını göstermektedir.Dipnot 12 Bu durumlarda itaatkâr işgücünün sosyal olarak yeniden üretilmesi sorununun, sürekli hareketliliği ve çaresizlik bölgelerinin sömürülmesini gerektirdiği görülmektedir. İklim krizi ve mevcut enerji krizi bu şirketlere daha az değil daha fazla çalışma alanı sağlayarak, sınırları aşan örgütlenmenin aciliyetini artırmaktadır.
Köle emeğine ilişkin yaygın tabudaki hukuki boşlukları kullanmadığında bile, sektör işçi örgütlenmesine karşı ünlü bir şekilde direnmiştir. Joseph Parziale'in "1970'lerin Silicon Vadisi Küresel Üretim Zemininde: Hızlandırma veya Kapanış" ve Yoehan Oh'un "Yarı İletken Üretimini Kim Durdurabilir? Yapay Zeka Çipleri Çağında Samsung Electronics'te Sermayenin Yaşı ve İşçi Temsili, 2018–2025" başlıklı yazıları, yüksek teknoloji liderliğindeki kalkınma paradigmasındaki 1970'ler sonrası kriz bağlamında küresel sendika mücadeleleriyle ilgilenmektedir. Parziale'in makalesi, düşük maliyetli emek ve üretim esnekliğinin 1970'lerde küresel bir elektronik üretim sistemini cazip kıldığını detaylandırır. Ancak, bu düzenin istikrarının, sermayenin yönetim kontrolünü koruma yeteneğine bağlı olduğunu savunur. İşçiler otonom güç kazandığında ve şirketler güvenilir alternatiflere sahip olduğunda, taşınma veya kapanış onlara karşı bir silah haline gelebilir; şirketler mevcut kapasiteye bağımlı olduğunda işçiler pazarlık gücü kazanabilir; ve otoriter veya korporatist kurumlar işçi gücünü başarıyla sınırladığında, şirketler kontrol edilmiş sendika temsil formlarını tolere ederken kalabilir.
Oh'un katkısı, Samsung işçileri sendikası NSEU ve 2024 grevi aracılığıyla otomasyon, işçi stratejisi ve işçi temsili arasındaki ilişkiyi incelemekte benzer bir yol izlemektedir. Bu, Samsung, LG ve SK Hynix'in değerli karşılaştırmalı bir tarihini içermektedir. Yazar, otomasyonun "sermaye yaşı"na (capital vintage) uyduğunu göstermektedir; yani en değerli hatlar olan son teknoloji çip fabrikaları giderek otomatize edilirken, daha az karlı eski hatlar hala daha fazla işçiye bağımlı kalmaktadır. Bu yaş dağılımı, firmadaki potansiyel yapısal gücün eşitsiz bir dağılımını yaratmış ve işçilerin en büyük pazarlık gücüne sahip olduğu noktaları en büyük stratejik değer noktalarından ayırmıştır.Ayaknotu 13 Bu katkılar birlikte, mobilitenin yarı iletken endüstrisinin işçi ile ilgili başarısının merkezinde nasıl yer aldığını açıklar. İşçileri mobilite yoluyla veya gerici rejimlerin işçi gücünü sınırlayan siyasi kurumlar oluşturduğu bölgelerin seçilmesi yoluyla disiplinlemek yaygın bir uygulama haline gelmiştir. Sermayenin hareket edemediği yerlerde, işçi çabaları daha fazla pazarlık gücü kazanmıştır. Daha son zamanlarda, üç büyük bellek çipi üreticisinin tümünde, yani SK Hynix, Samsung ve Micron’da çalışan işçiler, yapay zekanın yarattığı çok yüksek bellek çipi talebini kar paylaşım anlaşmaları için mücadele etmek amacıyla kullanmışlardır. SK Hynix ve Samsung işçi taleplerine boyun eğerken, Micron (bu yazı yazıldığı tarihte) Tayvan'daki tesislerinde grevlerle karşı karşıyadır.Ayaknotu 14
İki son katkı, geleneksel fabrika işlerinden uzaklaşarak dijital insan emeği biçimlerine doğru ilginç yeni araştırma çizgilerine işaret etmektedir. 2023 tarihli iç bir yazıda, Microsoft yöneticisi Brent Hect, yapay zeka üretimi ve bakımı için web kazımayı "insanlık tarihinin en büyük işçilik gaspı" olarak nitelendirdi.Ayaknotu 15 Bu iddianın doğruluğu tartışılabilir (kölelik mi?), ancak bu tek başına web kazımanın bu sayı için değerli bir konu olmasını sağlayacaktır. Ancak Sebastião Quelhas Freire'nin "Web Kazımanın Tarihi ve Emeği" adlı makalesi, web kazımının kendisinin otomatize edilemeyen emeğini incelemektedir. Finn Brunton'un Spam kitabındaki gibi Bilim ve Teknoloji Çalışmaları akademisyenlerinin çalışmalarına katılarak, Freire'nin parçası spam filtreleri gibi silah yarışı tarzı rakipsel dijital emek üzerine akademik çalışmayı genişletmektedir.Ayaknotu 16 Web kazımı, web siteleri, anti-bot teknolojileri, Uygulama Programlama Arayüzleri, yasal kısıtlamalar ve kazım teknolojilerinin kendisinin de botlardan, Dağıtık Hizmet Reddi saldırılarından ve diğer türden olumsuz veya maliyetli müdahalelerden kaçınmak için sürekli olarak değiştiği ve uyum sağladığı için insan uzmanlığını gerektirmektedir. Yapay zekanın son zamanlarda yasa dışıAyaknotu 17 sistemlere siber saldırılardaki başarılarına rağmen, insan emeğinin diğer rakipsel dijital çalışma biçimlerinde (örneğin, siber güvenlik ve siber saldırılar) hala gerekli olup olmadığı görülecek bir konudur. Freire'nin makalesi, otomasyonun var olduğu hâlde evet olduğunu önermektedir. Bu tür rakipsel sistemlerde, sürekli uyum ve değişimin insan denetimi ve emeğini gerektirdiği gibi görünmektedir.
Böylece, Lorenzo de Lelli'nin "Ekonomik Adam'dan TaskBot'a: Siborg Biliminin Evriminde Rasyonel Ajanların Genealojisi" adlı çalışması, iktisattaki rasyonellik ve rasyonel ajan kavramlarının yapay zeka üretimiyle ilgili veri işlerinde yer alan görevlerin parçalanmasına nasıl etki ettiğini anlatmaktadır. Stephanie Dick'in gösterdiği gibi, Simon'un sınırlı rasyonelliği 1950'lerde hesaplamanın sınırlarıyla karşılaştığında önemli ölçüde değişmiştir.Ayaknotu 18 Bu soyut fikrin maddi altyapıda uygulanması hem fikri hem de altyapıyı değiştirmiştir. Zihinler ile makineler arasındaki çeviri eylemleri aslında dönüşüm eylemleridir; üstelik yanlış modeller yeni altyapılar üretebilir. Örneğin, Joe Lemelin ve Jacob Browning'in "Sinir Ağları" başlıklı çalışmasında, nöronların yanlış modellerinin sinir ağlarının tasarımını nasıl etkilediği gösterilmektedir. Bu sinir ağları (dev bir basitleştirme), modern GenAI'nin temel yapı taşlarıdır. Özellikle, onların yaratıcıları tarafından benimsenen inanışlara aykırı olarak, bu sinir ağları Simon'a benzeyen rasyonel akıl yürütmede iyi değildirler; bunun yerine istatistiksel fiziğe daha çok benzeyen stokastik sınıflandırıcılardır.Ayaknotu 19 De Lelli'nin iddiasına göre, sınırlı rasyonellik kavramlarının yapay zekayı şekillendirdiği yer, yapay zekaya giren insan veri işleme girişlerindeki birçok insan görevinin tasarımı ve dağıtımındadır. Ayrıca, tamamen farklı bir mantığa (ve ontolojiye) göre çalışan bu modellere rağmen, kamuoyunun yapay zeka ile karşılaşmalarının önemli bir bölümüne hakim olan sohbet botlarının iterasyonlarını şekillendiren soyut bir rasyonel aktör fikrinin yollarını düşünmek de ilginçtir.
Gelecek araştırmalar için yollar
Bu özel özellik, iş ve yapay zeka konusunu kapsamlı bir şekilde ele aldığını iddia etmez. Dijital işin çeşitli formları (veri temizleme, anotasyon, etiketleme, bakım, çıktı optimizasyonu) genellikle baskıcı, yarı-özgür iş bağlamlarında gerçekleşmekte ve son zamanlarda gazeteciler ve akademisyenler tarafından yoğun ilgi görmüştür.Ayaknotu 20 Yapay zeka şirketlerinde günlük iş, pazarlama, entegrasyon işi ve tarihsel öncüllerine yönelik çalışmalar çok daha az yaygındır ancak değerli olacaktır. İş içinde veya iş girdisi olarak yapay zekanın tüketimi, mevcut akademik çalışmaların ve tartışmaların odağındadır ancak burada da ele alınmamıştır.Ayaknotu 21 Gelecekteki bir araştırma gündemi, otomasyon kavramları veya kimin sorumlu olduğu ve nasıl olduğuna dair inançların zaman içinde nasıl değiştiğini inceleyebilir. Benzer şekilde, potansiyel gelecekteki bir inceleme çizgisi, yapay zekanın diğer olanak koşullarına (veya girdilerine) giren emeği inceleyecektir; örneğin, gerekli olan büyük siyasi ve altyapısal değişikliklerin yapılmasına giren emek gibi.
Ayrıca, bu yeni rejim yeniliklerine yanıt olarak ortaya çıkan yeni işçi hareketleri üzerine bazı çalışmalar yürütülmektedir (örneğin, "Afrika Zekâsı Olarak Yapay Zekâ" hareketi).Ayaknotu 22 Bunları tarihsel bağlamda yerleştirmek faydalı olacaktır. Bu rejim altında ne tür emek ve emekçiler üretiyoruz? Bunun siyaset için ne anlama geldiği nedir? Hangi tür siyasi özneler üretilmektedir ve hangi siyasetler mümkündür? Yarı iletken emek yenilikleri ve yanıtlarımız üzerine makalelerimiz bu yönde ipuçları verebilir.
Şu anda teknoloji nedeniyle işsiz kalanlar hakkında çok az şey yazılmıştır. Bilgisayar bilimi mezunları ve teknoloji çalışanları (özellikle giriş seviyesinde olanlar) önemli bir iş kaybı yaşıyor gibi görünüyor.Ayaknotu 23 Belki gelecekteki çalışmalar, hükümet kapasitesini yeniden inşa etme ve eğitimli mezunlar ile teknoloji çalışanlarına iş bulma sorunları da dahil olmak üzere hükümetin ne tür eylemlerde bulunduğunu ve bulunması gerektiğini inceleyebilir. İşçi hareketi şu anda yapay zeka konusunda tutarlı bir konum almamaktadır; birleşik bir işçi konumu nasıl görünmelidir?
Yapay zeka satıcılarının ve hükümetlerin bilgi emeğine ve yapay zekaya yaklaşımlarının arkasında, bilgi emeği ve emek tarihi açısından pek çok sonucu olan naif bir bilgi teorisi var gibi görünüyor. Bu kehanet bilgisi modeli, teoride tek bir yerde veya tek bir zekada (bir pazar, bir büyük dil modeli vb.) toplanabilecek evrensel beden dışı gerçeklerin olduğunu ve sorgulamalar aracılığıyla erişilebileceğini varsayar.Ayaknotu 24 Bilim ve mühendisliğin tarihi ve felsefesi ise bunun aksine, bedensel ve örtük bilgi, bilginin toplumsal yeniden üretimi, altyapılar, dolaşım ağları, süreçler, uygulamalar ve zaman içinde yararlı, (bir ölçüde) kararlı ve dayanıklı bilgi üreten sosyal yaşamlar gibi şeylerin rolü üzerine önemli çalışmalar içerir.Ayaknotu 25 Bunlar, otomasyon tartışmalarını gölgeleyen ancak yeterince keşfedilmemiş devasa bir soru kümesini oluşturmaktadır. Bu yeni rejim altında yalnızca emek ve bilgi yapılarının toplumsal yeniden üretimi, muazzam ve inanılmaz derecede acil bir konudur.
Bu özel bölümdeki makalelerin, iş ve yapay zeka konularında daha sağlam araştırmalar ve düşünce geliştirmesine katkıda bulunmasını umuyoruz.
Kaynakça
Notlar
1. Elzway, Salem ve Jason Resnikoff, "Otomasyonun Kaynağı? Bir Kavramın Tarihi (ve Olası Gelecekleri)," Labor 21, s. 1 (2024): 27–41.
2. Ranganathan, Aruna ve Xingqi Maggie Ye, "Yapay Zeka İşi Azaltmaz – Yoğunlaştırır," Yapay Zeka ve Makine Öğrenimi. Harvard Business Review, 9 Şubat 2026, https://hbr.org/2026/02/ai-doesnt-reduce-work-it-intensifies-it.
3. Başlangıçta bunun için bir erkeğin adını/sesini kullanmışlar ve kısa süre sonra "ajanın" kadın olarak kodlandığında her şeyin çok daha iyi çalıştığını keşfetmişlerdir.
4. Hao, Karen, Yapay Zeka İmparatorluğu: Sam Altman'ın OpenAI'sında Rüyalar ve Korkular (New York: Penguin Press, 2025), s. 222.
5. https://www.404media.co/inside-project-lily-the-humans-reading-your-chatgpt-chats/ "İşleri, küresel yapay zeka ekonomisinde yetenekli profesyonelleri yapay zeka eğitimi, değerlendirme, araştırma ve katkı sağlayıcı fırsatlarıyla bağlayan 'Crossing Hurdles' adlı işe alım firması aracılığıyla bulduklarını söylediler."
6. Tyson, Laura D'Andrea ve David B. Yoffie, "Yarı İletkenler: Manipüle Edilmiş Ticaretten Yönetilen Ticarete", 23 Ağustos 1991.
7. Makine aleti endüstrisi gibi ilgili sektörler de bazı ticaret pazarlığı türü konularda siyasi tavizler elde etmeyi başarmıştı, ancak yarı iletken endüstrisi kadar başarılı olanı azdı.
8. Elektronik sektöründeki işçi örgütleyicileri özellikle Clinton tarafından aldatıldıklarını hissettiler. Reagan ve Bush dönemlerinde önemli bir örgütlenme yapmış ve bazı tavizler kazanmışlardı. Clinton ise hareketi ezdi. Michael Eisenscher, "Kadife Eldiven İçinde Silikon Yumruk", 1993.
9. Matthews, Glenna, Silikon Vadisi, Kadınlar ve Kaliforniya Rüyası: Yirminci Yüzyılda Cinsiyet, Sınıf ve Fırsat (Stanford University Press, 2003). Nakamura, Lisa, Dikkatsizlik Ekonomisi: Beyaz Olmayan Kadınların İnterneti Nasıl İnşa Ettiği (Minneapolis: University of Minnesota Press, 2026).
10. Smith, Stacey L., Hürriyetin Sınırı: Kaliforniya ve Özgür Olmayan Emek, Özgürleşme ve Yeniden İnşa Üzerine Mücadele (The University of North Carolina Press, 2013). Rebecca McLennan, Hapishane Krizi: Protesto, Siyaset ve Amerikan Ceza Sistemi'nin Oluşumu (Cambridge: Cambridge University Press, 2009).
11. Hao, Karen, Yapay Zeka İmparatorluğu: Sam Altman'ın OpenAI'da Rüyalar ve Korkular (New York: Penguin Press, 2025).
12. Kimery, Anthony, "Veri Kuralları Geride Kalırken ABD Hapishaneleri Sürekli Biyometrik İzlemeyi Genişletiyor | Biometric Update", 21 Eylül 2026, https://www.biometricupdate.com/202609/u-s-jails-expand-continuous-biometric-monitoring-as-data-rules-lag.
13. Bununla birlikte, son çip kıtlıkları ve kıtlık korkuları ile yapay zeka yatırımları nedeniyle yüksek çip tüketimi nedeniyle geleneksel çiplerin önemi artmıştır.
14. Lee, Wen-Yee, "Micron Tayvan Sendikası Kar Paylaşımı Talebini İlerletiyor ve Grev Hazırlıklarını Sürdürüyor", World at Work. Reuters, 15 Eylül 2026, https://www.reuters.com/business/world-at-work/micron-taiwan-union-presses-profit-sharing-demand-keeps-strike-preparations-2026-09-15/. katherine.m.zhou. Micron Tayvan'daki Olası Grev Hakkında Bilmeniz Gerekenler – 共力研究社 TPEC, 12 Eylül 2026, https://t-pec.org/what-you-need-to-know-about-the-potential-strike-at-micron-taiwan/.
16. Brunton, Finn, Spam: A Shadow History of the Internet (Boston: The MIT Press, 2013).
17. Genellikle, pro-sosyal ofansif siber güvenlik uygulamalarını ödüllendirmek için güvenlik açığı bulma ödülleri gibi araçlar ve anti-sosyal olanları sınırlamak için yasal sorumluluk bulunmaktadır. Büyük yapay zeka şirketleri, siber güvenlik açıklarını sosyal olarak kabul edilebilir yollarla bulmak ve ortaya çıkarmak yerine, yasalar veya diğer teşvik yapılarını takip etmekten ziyade krizler yaratmaya daha fazla ilgi gösteriyor gibi görünüyor. https://www.commondreams.org/news/ai-liability.
18. Dick, Stephanie, "Modeller ve Makineler: Sınırlı Rasyonelliği Uygulama," Isis: Bilimin Tarihi ve Kültürel Etkileri İçin Uluslararası Bir Dergi 106, no. 3 (2015): 623–34.
19. Lemelin, Joseph ve Jacob Browning, Sinir Ağları. 1 Eylül 2026. İstatistiksel fiziğin geleneksel gerçeklik modellerinden tamamen farklı bir ontolojiyi ima ettiğini savunmaktadırlar.
20. Dzieza, Josh, "Yapay Zeka Fabrikası İçinde," The Verge, 20 Haziran 2023, https://nymag.com/intelligencer/article/ai-artificial-intelligence-humans-technology-business-factory.html. Donovan, Kevin P. ve Emma Park, "Bilgi/El Koyma: Kenya'nın Sıfır Bakiye Ekonomisinde Borç ve Veri," Antipode 54, no. 4 (2022): 1063–85. Gray, Mary L. ve Siddharth Suri, Ghost Work: How to Stop Silicon Valley from Building a New Global Underclass (Boston: Houghton Mifflin Harcourt, 2019). Roth, Emma, "Meta'nın Yapay Zeka Gözlüklerinin Hassas Görüntülerini Kenya'daki İnsan İnceleyicilere Gönderdiği Söylendi," The Verge, 5 Mart 2026, https://www.theverge.com/tech/889637/meta-ai-smart-glasses-human-reviewers-kenya. Sen, Mayukh, "Bangali Tıklama Çiftçisi," The New Inquiry, 27 Haziran 2016.
21. Salvaggio, Eryk, "Üretken Yapay Zekanın Verimlilik Mitosu", Tech Policy Press, 13 Ekim 2025, https://techpolicy.press/generative-ais-productivity-myth. Eastwood, Brian, "Yapay Zeka İşçi Verimliliğini Artırıyor – Ancak Bu Sonuçlara Yansıyor mu? | MIT Sloan", 2 Eylül 2026, https://mitsloan.mit.edu/ideas-made-to-matter/ai-boosts-worker-productivity-does-translate-to-final-outputs. Burnham, Kristin, "Yapay Zeka İş Akışlarını Nasıl Şekillendiriyor ve Meslekleri Nasıl Yeniden Tanımlıyor? | MIT Sloan", 22 Nisan 2026, https://mitsloan.mit.edu/ideas-made-to-matter/how-ai-reshaping-workflows-and-redefining-jobs. DePillis, Lydia, "Şirketler O Kadar Yapay Zeka Harcaması İçin Ne Alıyor?", Business. The New York Times, 3 Ağustos 2026, https://www.nytimes.com/2026/08/03/business/economy/ai-spending-tokenomics.html.
22. https://www.404media.co/ai-is-african-intelligence-the-workers-who-train-ai-are-fighting-back/.
23. Programcıların işi otomatize etmek amacıyla inşa ettiği bir şeyin, yaptıkları belirli türdeki işi kısmen otomatize etmede gerçekten iyi olmasının şok edici olması gerekir mi?
24. Bu, aynı zamanda şu anda pazarlanan tahmin piyasalarının mantığıdır.
25. Shapin, Steven, "Görünmez Teknikçi," American Scientist 77, no. 6 (1989): 554–63. Lemelin, Joseph, "Haugeland'in Anlamı: Yapay Zeka ve Varoluşsal Ontoloji Üzerine," Continental Philosophy Review 58, no. 1 (2025): 99–116.
Yorumlar
Henüz yorum yok.