Geçmişte uzun bir süre boyunca, yazılımcılar iyi işlerin simgesi olarak görülüyordu: yüksek maaş, maaş artışı olanakları ve saygıdeğer çalışma ortamı. Ancak şimdi, istihdam piyasasındaki yapısal değişimlerle birlikte, bazı yazılımcılar ofis binalarını terk ederek imalat sektörünün atölyelerine doğru yöneliyor.

Zhejiang eyaletinin Taizhou şehrinde bir otomasyon eğitim sınıfı, meslek değiştirmeye hazırlanan çalışanlarla dolu. Eğitmen, öğrencilerin çoğunluğunun (yaklaşık %60-%70) inşaat mühendisliği geçmişine sahip olduğunu, ikinci sırada ise yazılımcıların (%20 civarı) geldiğini söyledi.

Meslek değiştiren bu kişilerin teknik becerileri yeniden öğrenmeleri ve fabrika çalışma ortamına ve iş yoğunluğuna uyum sağlamaları gerekiyor. Belki de daha önemlisi, dönemin dönüşümünde kendilerine yeniden bir yer bulmaları.

İşten çıkarma beklenenden daha erken geldi. Ekim ayının 9'unda, yüksek hızlı tren istasyonuna giden bir taksideki 34 yaşındaki yazılımcı Situ, şirketinin insan kaynakları departmanından bir telefon aldı. Arayan kişi açıkça bildirdi: "Müşteri projesi bitti, süre dolduktan sonra şirkete dönüp yeni bir görevlendirme bekleyeceksiniz."

Proje beklenmedik bir şekilde bitti ve telefonda yeni iş ataması yapılmadı; Situ biraz şaşırdı ve sadece "Tamam" diye cevap verdi. Ancak telefonu kapattıktan sonra, kendisinin işten çıkarılacağını hemen fark etti.

On yıldır çalışan bu yazılımcı, değişimin hayal ettiğinden çok daha hızlı geldiğini hissetti.

Geçen yıl Situ, yapay zekânın (AI) sadece Baidu'nun arama işlevinin yerini aldığını düşünüyordu. Bu yılın başında, AI'nın programlama yeteneği "anaokulu seviyesine" ulaştı. Ancak Nisan ve Mayıs aylarına gelindiğinde "lise öğrencisi" seviyesine yükseldi; kod yapısını ve sorunları bütün olarak analiz edebiliyor, hataları bulup düzeltiyordu. Başlangıçta 3 ön yüz (frontend) ve 3 arka yüz (backend) yazılımcısıyla planlanan bir projenin, süreç içinde tek bir backend yazılımcısına devredildiğini ve AI'nın yardımıyla üç ay sürecek işin bir haftada tamamlandığını söyledi.

Son birkaç ayda Situ'nun çalışma yöntemi de değişti. Artık nadiren kod yazıyor; genellikle telefonda geziniyor ve AI'nın "Bu değişiklikleri xx satırına uygulamak ister misiniz?" diye soran penceresinin çıkmasını bekliyor. Farenin sağ tuşuyla "evet" seçeneğine tıklaması yetiyor.

"Şu anda biz geliştiriciler 'evet mühendisleri'ne dönüştük, sürekli evet, evet, evet diyoruz," dedi.

İşten çıkarmalardan önce kriz hissi zaten ortaya çıkmıştı. Örneğin bu yılın Nisan ayında Situ, Çin'deki bir internet devinin dijital yazılımcıları tanıttığını gördü. Haziran ayında ise Meta dahil üç Amerikan internet devinin çalışanlarının en az %10'unu işten çıkardığı ve bunun nedenlerinden bir kısmının yapay zekâya bağlandığı haberleri geldi.

● 30 Mayıs 2026'da mühendisler Hangzhou'da vatandaşlar için OpenClaw (Istakoz) adlı açık kaynaklı AI ajanını ücretsiz kurdu. IC Photo

Situ, yılın başından beri hem kendisinin hem de meslektaşlarının çeşitli ölçülerde değiştiğini söyledi. İnsanların tepkilerini üç gruba ayırdı: Birincisi "radikal grup"; sektörde "kod hainleri" olarak adlandırılıyorlar, AI'nın programlama yeteneğini artırmasına aktif olarak yardımcı oluyor ve böylece "kendi pozisyonlarını yok ediyorlar". İkincisi "ılımlı grup", AI teknolojilerini öğrenerek asıl alanlarında kalmayı umuyor. Üçüncüsü ise "geri çekilme grubu", meslek değiştirmeyi planlamaya başlıyor.

Situ geri çekilme grubuna ait. Gözlemlerine göre, bu grubun çoğunluğu 30 yaşını geçmiş ve yazılımcılar arasında "yaşlı" sayılıyor; yeni teknolojilere yetişemiyor ve her an işten çıkarılma riskiyle yüzleşmek istemiyorlar. Yılın başında internette otomasyon sektörü hakkında araştırma yapmaya başladı ve fabrikada çalışmayı planladı.

Bu yönü, aynı "geri çekilme grubuna" ait bir meslektaşı önerdi. Meslektaşı ona "15. Beş Yıllık Plan" bağlantısını gönderdi ve gelecekte endüstriyel zekânın yoğun biçimde geliştirileceğini söyledi; "(bu sektörde) yaş o kadar belirleyici değil." Bu yılın Temmuz ayında meslektaşı önce işten çıkarıldıktan sonra, ikisi birlikte 9400 yuanlık bir eğitim kursuna kaydoldu ve her hafta sonu öğrenmeye başladı.

O işten çıkarma dalgası beklenenden çok daha ağırdı. Situ'nun bulunduğu 30 kişilik ekipten 25 kişi işten çıkarıldı. Kalan "1/5" içindeki Situ ise sadece üç ay daha dayanabildi ve Ekim ayında o telefonu aldı. Ertesi gün şirkete gidip belgeleri imzaladı, N+1 tazminatını aldı ve ayrıldı.

Sonraki hedef yine o eğitim kursuydu, ancak hafta sonu sınıfından tam zamanlı eğitime geçmeyi ve üç ayını tamamen öğrenmeye ayırmayı planladı.

Benzer eğitim kursları birçok şehirde oldukça popüler. Taizhou'daki bir otomasyon eğitmeni, yerel kursların sayısının iki yıl içinde 1'den 4-5'e çıktığını söyledi. Öğrencilerin çoğunluğu inşaat sektöründen geliyor, ikinci sırada mühendislik bölümlerinden gelenler ve üçüncü sırada yazılımcılar (%20 civarı) yer alıyor; yazılımcıların oranı sürekli artıyor.

Elbette, yazılımcıların buraya gelmesinin tek nedeni AI'nın etkisi değil. İstihdam piyasası uzun süredir yapısal değişimler yaşıyor. İşe alım platformu Liepin'in yıllık raporunda özetlendiği gibi, son yıllarda internet ve gayrimenkul gibi sektörlerde işgücü talebi daralırken, yeni enerjili araçlar gibi imalat alanlarında "istihdam yaratma kapasitesi giderek güçleniyor."

26 yaşındaki ön yüz yazılımcısı Wang Yuxiang, 2024 yılında otomasyon sektörüne geçmeye karar verdi. O dönemde şirketinin aldığı dış kaynak hizmeti siparişleri artıyor, ancak personel sayısı artırılmıyordu. Fazla mesaisi arttı, saçları da daha fazla döküldü; geleneksel Çin tıbbı ilaçları içmeye başladı, daha fazla sigara içti ama geliri artmadı, hâlâ 5-6 bin yuan civarındaydı.

Chengdu'daki ikinci kademedeki bir üniversitenin bilgisayar bölümünden mezun olan Wang Yuxiang, bu sektörde sadece 2 yıl kaldı. Aynı dönemde işe başlayan, ön lisans ve lisans diplomasına sahip on küsur kişi birer birer ayrıldı ve yerlerine prestijli üniversitelerin mezunları geldi. Bu ortamda Wang Yuxiang, rekabet gücünün giderek azaldığını hissetti ve sonunda istifasını verdi.

İmalat sektörüne geçmeyi seçmesinin başlıca nedeni paraydı. Kendisini, 40 yaşını geçmiş ve yükseköğrenim görmemiş bir fabrika işçisi olan amcasıyla karşılaştırdı: "Aylık 7-8 bin yuan alıyor ve bunlarla uğraşmak zorunda değil."

Situ ve Wang Yuxiang aynı pozisyonu hedefliyor: PLC mühendisi.

Bu bir tesadüf değil. Otomatik bir üretim hattı, programlama yeteneğine sahip çeşitli mühendislik pozisyonları gerektiriyor, ancak PLC alanının giriş eşiği en düşük ve öğrenmeye başlaması en kolay.

PLC, "fabrikalar için özel olarak tasarlanmış, programlanabilir bir kontrolcü" anlamına geliyor. Bu roldeki kişi makinelere betik yazan biri gibi; program yazarak konveyörün ne zaman döneceğini, robot kolun ne zaman kavrayacağını belirliyor ve üretim hattının yanında çömelip bir ses teknisyeni gibi parametreleri tek tek ayarlayarak tüm hattın su gibi akıcı çalışmasını sağlıyor.

Wang Yuxiang'ın meslek değişikliğindeki ilk adımı elektrikçiliği öğrenmekti. Bu zor değildi; mezun olduğunda zaten elektrikçi sertifikasını almıştı. Zor olan PLC programlamasıydı; sadece teknolojiyi bilmek değil, aynı zamanda makineleri de anlamak ve gerçek ekipmanla pratik yapmak gerekiyordu.

Pratik yapmak için Wang Yuxiang 1000 yuandan fazla harcayarak eski bir fabrikadan çıkarılan ekipman aldı ve video eğitimlerini izleyerek çalıştı. Ancak bir türlü işin içinden çıkamadı; program bilgisayarda çalışıyor ama makine sürekli hata veriyor, kırmızı arıza lambası durmadan yanıp sönüyordu.

Daha sonra bu ekipmanın fabrikalarda çoktan kullanımdan kaldırıldığını ve eğitim videolarının 5-6 yıl öncesine ait olduğunu fark etti. Yarım ay sonra ekipmanı ikinci el platformunda satışa çıkararak 400 yuana sattı: "Bir sonraki yeni başlayana sattım."

Kendi kendine öğrenme çabası başarısız olduktan sonra bir otomobil parçası fabrikasında çırak olarak çalışmaya başladı. Usta, kabloları bağlamayı, makineyi söküp parçaları değiştirmeyi uygulamalı olarak öğretti. Yüzlerce kırmızı, yeşil ve sarı kablonun her birinin yalıtımı soyulup ilgili bileşenlere bağlanması gerekiyordu. Aşınmış bıçakları, kılavuz rayları veya iğneleri değiştirmeyi de öğrenmeliydi; bir parça arızalandığında tüm üretim hattı durabilirdi. O aylarda elleri sürekli siyahtı ve üzerine makine yağı kokusu sinmişti.

Ancak Wang Yuxiang'a göre çıraklıkla işin özünü hızlıca öğrenmek zordu. Ustanın ekipmana programlama komutları girmesi gerektiğinde, usta etrafa bakınıyor ve bazen onu kablo almaya gönderiyordu. Döndüğünde usta programı çoktan yazmış oluyor ve kaynak kodunu göstermiyordu; ona sadece küçük hataları gidermeyi öğretiyordu.

Wang Yuxiang bunu anlayabiliyordu; usta henüz 40'lı yaşlarındaydı ve bu meslekle geçimini sağlıyordu: "Çırağı yetiştirmek ustayı aç bırakır."

Sonunda ücretli bir eğitim kursuna gitmeye karar verdi. Eğitim bir üniversitede, kapalı bir düzende veriliyordu ve üniversite giriş sınavına hazırlık atmosferini andırıyordu. Sınıfta Wang Yuxiang gibi meslek değiştirmek isteyenler çoğunluktaydı ve yaşları 30 civarındaydı.

Wang Yuxiang, herkesin var gücüyle çalıştığını söyledi. Ders başlamadan önce öğrenciler telefonlarını gönüllü olarak sınıfın kapısına bırakıyordu. Akşam çalışma saatleri de ortaokul sınıfları gibi sessizdi; bazen yan yana oturan iki arkadaş fısıltıyla teknik zorlukları tartışıyordu. Akşam 21.30'da çalışma saati bitiyor, yurda döndükten sonra ders notlarını tekrar okuyup birbirlerine soru sorarak 23.30'a kadar çalışıyorlardı. Hafta sonlarında da kendi kendilerine çalışıyorlardı. Eğitimin sürdüğü birkaç ay boyunca Wang Yuxiang ve oda arkadaşı neredeyse hiç eğlenmeye çıkmadı, telefonlarıyla bile nadiren ilgilendi.

Eğitim bittikten sonra fabrikada 3 ay staj yaptı, 7-8 projede deneyim kazandı ve ardından resmen iş aramaya başladı. İki tur mülakattan sonra Çin'deki bir yeni enerjili araç şirketine girdi; aylık maaşı 12.000 yuandı, yemek ve barınma da sağlanıyordu. Fabrika uzak bir banliyödeydi; kapalı atölyelerde yıl boyunca beyaz ışıklar yanıyor, insan boyunun iki katı yüksekliğindeki makineler sürekli gürültüyle çalışıyordu. Wang Yuxiang tüm üretim hattının otomasyon tasarımından ve devreye alınmasından sorumluydu. Fabrikada, diğer işçilerin açık mavi ve turuncu kıyafetlerinden farklı olarak lacivert iş üniforması giyiyordu.

Bu sektörde iş bulmak artık zor görünmüyor. Başka bir yazılımcı Chen Haoyu, iki yıl önce aylık 6500 yuanlık bir yazılımcı işi bulabilmek için 2000 başvuru gönderdiğini söyledi. Bu sektöre geçerken ise kursa kaydolmamıştı, proje deneyimi yoktu; kendi kendine 5 ay çalıştıktan sonra mülakatlara başladı ve buna rağmen bir hafta içinde 9 fabrikadan teklif aldı. Sonunda Suzhou'daki bir yeni enerji bataryası fabrikasına gitti, aylık maaşı 7200 yuandı.

Bunun yanı sıra üç ay içinde iki kez iş değiştirdi. İlk işiyle ilgili olarak fabrikanın elektrikçi tutmak istemediğini söyledi; patronu ondan bir devre şeması tasarlamasını istedi, ancak şemayı kopyaladığı ortaya çıktı. "Birkaç gün kendi kendime kablo bağlamayı öğrenmeye çalıştım ama öğrenemedim; elektrik çarpmasından korkuyordum." İkinci işi sadece 7 gün sürdü çünkü usta "çok sertti." Ancak kısa sürede üçüncü işini buldu ve maaşı 1500 yuan arttı.

● Mayıs 2026'da Jinhua Şehri Tekniker Koleji bir öğrenci beceri yarışması düzenledi; öğrenciler PLC kontrol sistemlerinin kurulumu ve devreye alınması alanında yarıştı. Visual China

İş bulmak kolay olsa da yazılımcılar için meslek değiştirmek birçok şeye uyum sağlamayı gerektiriyor.

Chen Haoyu'nun en çok tahammül edemediği şey iş seyahatleriydi. Yeni şirkete girdikten sonraki üçüncü gün ekipmanla birlikte Shandong'a gitti ve üç ay boyunca tek gün bile dinlenmeden çalıştı. "Ekipman durmuyor, biz de duramayız." Sonra bir seyahat diğerini izledi; yılda yaklaşık 300 gün seyahatteydi. Fabrikalar uzak yerlerdeydi; küçük otellerde kalıyor, yol kenarındaki tezgâhlardan 10-20 yuana aldıkları kutu yemekleri yiyorlardı; bazen yemeklere toz da geliyordu.

Yazılımcılıktan mühendisliğe geçen bir başka kişi, Zhang Shuo, uzun süreli iş seyahatleri ve tatil günlerinde çalışması nedeniyle dört yıllık sevgilisinden ayrıldığını bile söyledi.

Makineler nereye gidiyorsa Zhang Shuo da oraya paketlenip gönderiliyordu; kurulum ve üretim sırasında çıkan sorunları her an çözmeye hazır olmalıydı. Sürekli dolaşarak yaşamak ona özel bir yalnızlık hissi veriyordu: "İnsan tek başına bir adaya dönüşüyor; sürekli yeni meslektaşlar, yabancı yerler, kök salamamak."

Tahammül edemediği bir başka şey, müşteri fabrikalarında kendi statüsünün en düşük olduğunu hissetmesiydi. Makinede sorun olduğunda müşteriden 3-4 kişi ellerini bellerine koyup onun tamir etmesini izliyordu. Bir gece saat 23.00 civarında, pijamalarını giyip yatağa yatmışken ekipmanı tamir etmesi için fabrikaya çağrıldı. "İri yapılı, koyu tenli ve sert görünümlü" bir yönetici öfkeyle geldi ve bir çocuğu azarlar gibi ona bağırdı: "İşi bitirmeden mesaiyi bitirmeye nasıl cesaret edersin?" Zhang Shuo başını eğdi ve konuşmaya cesaret edemedi.

Atölyede hareket alanı makinenin yanındaki 1-2 metrekarelik bir alandı; bunu "hapishane" olarak tanımlıyordu. Dışarıdan gelen biri olarak atölyeye serbestçe giriş çıkış yetkisi yoktu; tuvalete gitmek için haber vermesi ve birinden kendisini dışarı çıkarmasını istemesi gerekiyordu. Bu nedenle gün boyunca su içmeye çekiniyor ve neredeyse hiç tuvalete gitmiyordu.

Zhang Shuo bazen yazılımcı olarak yaşadığı hayatı hatırlıyordu; en azından istikrarlı ve saygıdeğerdi. Resmi tatillerde izinliydi, acil durumlar uzaktan halledilebilirdi. Meslektaşları da teknik personeldi, kibar konuşuyorlardı ve doğrudan müşteri baskısıyla yüzleşmek zorunda değildi. İş yokken ofiste oturup sütlü çay sipariş edebilir ve oyalanabilirdi.

Ancak sadece şirket değiştirdiler. Zhang Shuo hâlâ benzer işlerde çalışıyor ve hâlâ seyahat ediyordu, fakat aynı şehirde yerleşik kalıyordu. Ne de olsa bu, "AI'nın insanın yerini kolayca alamayacağı" bir meslekti.

● 26 Ağustos 2026'da Jiangsu'daki bir şirketin dijital fabrikasında otomatik üretim hattında üretim ve ayarlama aynı anda yapılıyordu. IC Photo

Zhang Shuo, bu sektörde çoğunlukla standart dışı ürünlerle çalışıldığını söyledi; her üretim hattı müşterinin ihtiyaçlarına göre özelleştiriliyordu ve AI bunu doğrudan oluşturamıyordu. Ayrıca program yazmak işin sadece %30'unu oluşturuyordu; asıl mesele, elle yapılan ayarlamalarla istikrarlı ve hatasız üretim sağlamaktı. Sahadaki sorunları çözme yeteneği deneyim biriktirmeyi gerektiriyor ve yaşla birlikte daha değerli oluyordu. Artık yazılımcıyken olduğu gibi sürekli yeni teknolojilere yetişmeye çalışması gerekmiyordu. Bu ona mesleki güvence hissi veriyordu.

Yakın zamanda işsiz kalan Situ, şu anda bu tür bir güvenlik duygusuna en çok ihtiyaç duyan kişiydi.

Geçmişte bu güvenlik duygusunu uzun süreli "996" çalışma düzeni ve birçok uykusuz gece karşılığında kazanmıştı. İnternetin gelişiminin yarattığı elverişli ortamda dört veya beş kez iş değiştirdi; maaşı sürekli arttı ve işsiz kalmadan önce aylık geliri 15.000 yuana ulaştı; Qingdao'da bu iyi bir kazanç sayılıyordu.

Yangtze Nehri Deltası ve İnci Nehri Deltası'nın aksine Qingdao'nun imalat sektörünün o kadar gelişmiş olmadığını, bu nedenle PLC mühendisi pozisyonlarının az, maaşların da yarı yarıya düşük olduğunu söyledi. Ancak "öyle her istendiğinde işten çıkarma olmamalı" diye düşünüyor; istikrar ve 6.000 yuanlık konut kredisini ödeyebilmek yeterli.

Bu pozisyonda kolayca işsiz kalınmayacağını düşünüyor. Yeni yönüne olan güvenini artıran bir başka şey de bu yılın üniversite giriş sınavındaki popüler bölümler listesinde ilk sırayı Elektrik Mühendisliği ve Otomasyon bölümünün alması. Ancak on yılı aşkın süre önce kendi bölüm tercihini yaparken o sırada Bilgisayar Bilimleri bölümünün bulunduğunu da hatırlıyor.

(Görüşülen kişilerin isteği üzerine Situ ve Zhang Shuo takma adları kullanılmıştır)

Telif hakkı bildirimi: Aksi belirtilmedikçe bu makalenin tüm içeriğinin telif hakkı Jizhou Stüdyosu'na aittir; yazılı izin alınmadıkça çoğaltılamaz, alıntı parçalar hâlinde yayımlanamaz veya başka bir şekilde kullanılamaz.